Khi cần hồ sơ tiếng Anh — để xin học bổng, ứng tuyển vị trí ở nước ngoài, hoặc gửi cho đối tác hợp tác — nhiều người lấy bản tiếng Việt ra dịch. Kết quả thường là một văn bản đúng ngữ pháp nhưng sai thể loại.
Vì sao dịch nguyên không dùng được
Mẫu Việt Nam được thiết kế để chứng minh đáp ứng tiêu chí, nên có nhiều mục kê khai chi tiết như giờ giảng theo năm, số quyết định, số hiệu văn bản. Hồ sơ học thuật quốc tế được thiết kế để giới thiệu năng lực, nên tổ chức theo cách khác hẳn.
Người đọc nước ngoài gặp một bảng giờ giảng chi tiết theo từng học phần sẽ không hiểu tại sao nó ở đó, và có thể bỏ qua luôn phần quan trọng nằm phía sau.
Cấu trúc thường dùng
- Thông tin liên hệ và mã định danh nhà nghiên cứu.
- Vị trí hiện tại và các vị trí đã đảm nhiệm, theo thứ tự thời gian ngược.
- Học vấn — bậc học, ngành, cơ sở đào tạo, năm, kèm tên người hướng dẫn ở bậc tiến sĩ nếu phù hợp.
- Hướng nghiên cứu — vài dòng, viết thành đoạn văn.
- Công bố — nhóm theo loại, mới nhất trước, đánh dấu tên mình.
- Kinh phí nghiên cứu đã nhận — mục này quan trọng hơn nhiều so với mẫu Việt Nam. Ghi rõ vai trò, nguồn tài trợ, thời gian.
- Báo cáo mời tại hội nghị — thường có mục riêng và được coi trọng.
- Hướng dẫn học viên — ghi gọn, không cần chi tiết như bản Việt Nam.
- Giảng dạy — liệt kê học phần đã dạy, không cần bảng giờ.
- Hoạt động phục vụ cộng đồng học thuật — phản biện cho tạp chí, tham gia ban tổ chức hội nghị, thành viên hội chuyên ngành. Mục này gần như luôn có trong hồ sơ quốc tế và gần như luôn thiếu trong bản dịch từ tiếng Việt.
Những chỗ cần chú ý khi chuyển ngữ
- Tên chức danh. Đừng dịch máy móc, vì hệ thống chức danh Việt Nam không tương ứng một-một với nước ngoài. Cách an toàn là ghi nguyên tên chức danh kèm chú thích ngắn rằng đây là chức danh được nhà nước công nhận.
- Tên đơn vị. Dùng đúng tên tiếng Anh chính thức mà trường công bố, không tự dịch.
- Tên tạp chí trong nước. Giữ nguyên tên gốc kèm bản dịch trong ngoặc, và nêu rõ ngôn ngữ xuất bản.
- Cách viết tên bạn. Thống nhất một dạng duy nhất, đúng như dạng bạn dùng trong các công bố quốc tế.
Độ dài
Tuỳ mục đích. Hồ sơ ứng tuyển vị trí nghiên cứu có thể dài; bản gửi kèm thư hợp tác nên gọn hai tới ba trang. Nếu nơi nhận có yêu cầu cụ thể về độ dài hoặc mẫu, tuân theo tuyệt đối — đây là điều được để ý.
Trên lylichkhoahoc.com, bạn có thể lưu song song thông tin bản Việt và các mục dành riêng cho bản quốc tế, để không phải dựng lại từ đầu mỗi lần cần.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dịch nguyên bản tiếng Việt sang tiếng Anh không?
Không nên. Mẫu Việt Nam thiết kế để chứng minh đáp ứng tiêu chí, còn hồ sơ quốc tế để giới thiệu năng lực, nên cấu trúc khác hẳn.
Mục nào có trong hồ sơ quốc tế mà bản Việt Nam thường thiếu?
Mục hoạt động phục vụ cộng đồng học thuật như phản biện cho tạp chí, tham gia ban tổ chức hội nghị và thành viên hội chuyên ngành.
Dịch tên chức danh giáo sư, phó giáo sư thế nào?
Không nên dịch máy móc vì hệ thống chức danh không tương ứng một-một. An toàn hơn là ghi nguyên tên kèm chú thích ngắn rằng đây là chức danh được nhà nước công nhận.
Tạp chí trong nước ghi thế nào trong bản tiếng Anh?
Giữ nguyên tên gốc kèm bản dịch trong ngoặc và nêu rõ ngôn ngữ xuất bản.
Bản tiếng Anh nên dài bao nhiêu?
Tuỳ mục đích. Hồ sơ ứng tuyển vị trí nghiên cứu có thể dài, còn bản gửi kèm thư hợp tác nên gọn hai tới ba trang.