Trong các nhóm tiêu chí, biên soạn giáo trình là nhóm mà nhiều giảng viên bỏ trống lâu nhất. Không phải vì khó viết, mà vì họ không biết quy trình bắt đầu từ đâu và tưởng đó là việc chỉ dành cho người có thâm niên.
Quy trình thường gặp
Bước 1 — Đề xuất. Bạn đề xuất với bộ môn hoặc khoa về việc biên soạn giáo trình cho một học phần, thường là học phần bạn đang dạy và chưa có giáo trình phù hợp. Đây là bước mà nhiều người không biết là mình có thể chủ động.
Bước 2 — Được giao nhiệm vụ. Đơn vị ra quyết định giao nhiệm vụ biên soạn, ghi rõ tên giáo trình, chủ biên và các thành viên, thời hạn. Đây là giấy tờ quan trọng nhất — không có nó thì sau này rất khó chứng minh.
Bước 3 — Biên soạn. Theo đề cương học phần đã được duyệt, bám chuẩn đầu ra của chương trình đào tạo.
Bước 4 — Thẩm định. Hội đồng thẩm định của đơn vị đọc và cho ý kiến. Có thể phải sửa nhiều vòng.
Bước 5 — Nghiệm thu và xuất bản. Sau nghiệm thu, giáo trình được xuất bản qua nhà xuất bản chính thức.
Bộ giấy tờ cần giữ
- Quyết định giao nhiệm vụ biên soạn, có tên bạn và vai trò.
- Đề cương học phần được duyệt.
- Biên bản thẩm định.
- Quyết định nghiệm thu hoặc quyết định ban hành sử dụng.
- Bản sao trang bìa, trang thông tin xuất bản của sách in.
Xin đủ bộ này ngay khi hoàn thành từng bước. Vài năm sau, việc đi tìm lại rất mất công, nhất là khi người phụ trách đã chuyển việc.
Phân biệt vai trò
Trong một giáo trình nhiều tác giả, cần ghi rõ bạn là chủ biên hay tác giả, và nếu là tác giả thì phụ trách chương nào, bao nhiêu trang. Hai vai trò được ghi nhận khác nhau, và việc ghi mập mờ sẽ bị yêu cầu làm rõ.
Ba lời khuyên thực tế
- Chọn học phần bạn dạy nhiều năm. Bạn đã có tài liệu giảng dạy tích luỹ, việc biên soạn thực chất là hệ thống hoá lại.
- Làm nhóm. Chia chương với đồng nghiệp cùng bộ môn giúp công việc khả thi hơn nhiều, miễn là thoả thuận rõ vai trò từ đầu.
- Bắt đầu sớm. Từ lúc đề xuất tới lúc có sách in thường mất vài năm tính cả thẩm định và xuất bản. Đây là lý do không nên để tới sát kỳ xét mới nghĩ tới.
Phân biệt với sách chuyên khảo
Giáo trình phục vụ việc dạy học một học phần cụ thể, bám chương trình đào tạo. Sách chuyên khảo trình bày kết quả nghiên cứu chuyên sâu. Hai loại thuộc các nhóm tiêu chí khác nhau, nên khi kê khai phải ghi đúng loại — ghi nhầm sẽ bị thẩm định lại.
Trên lylichkhoahoc.com, mục giáo trình và mục sách chuyên khảo được tách riêng, kèm ô ghi vai trò và nơi lưu minh chứng cho từng cuốn.
Câu hỏi thường gặp
Ai có thể đề xuất biên soạn giáo trình?
Giảng viên đang dạy học phần đó hoàn toàn có thể chủ động đề xuất với bộ môn hoặc khoa. Nhiều người không biết mình có thể chủ động ở bước này.
Giấy tờ nào quan trọng nhất phải giữ?
Quyết định giao nhiệm vụ biên soạn có tên bạn và vai trò. Không có nó thì sau này rất khó chứng minh phần đóng góp.
Từ khi bắt đầu tới khi có sách mất bao lâu?
Thường vài năm tính cả khâu thẩm định và xuất bản, nên không nên để tới sát kỳ xét mới bắt đầu.
Chủ biên và tác giả một chương có được tính như nhau không?
Không. Hai vai trò được ghi nhận khác nhau, và cần ghi rõ bạn phụ trách chương nào, bao nhiêu trang nếu là tác giả.
Giáo trình khác sách chuyên khảo thế nào?
Giáo trình phục vụ dạy học một học phần và bám chương trình đào tạo, còn sách chuyên khảo trình bày kết quả nghiên cứu chuyên sâu. Hai loại thuộc các nhóm tiêu chí khác nhau.